Awers – co to jest i jak rozpoznać tę stronę monety?

Przednia, główna strona monety to awers – umieszcza się na niej symbole emitenta, najczęściej godło, nazwę państwa, wizerunek władcy lub początek legendy. W polskich monetach jest to strona z Orłem Białym i napisem RZECZPOSPOLITA POLSKA. W artykule wyjaśniamy, jak odróżnić tę stronę od rewersu i na co zwracać uwagę przy monetach z różnych krajów.

Czym jest awers monety?

Samo określenie pochodzi z francuskiego avers, a to z łacińskiego adversus, czyli zwrócony w przód. W numizmatyce pojęcie to dotyczy przede wszystkim monet, medali, odznak i innych płaskich przedmiotów zdobionych grafiką, płaskorzeźbą lub drukiem. W odniesieniu do banknotów polska terminologia zaleca nazwy strona przednia i strona tylna.

Przednia strona zawsze występuje w parze z rewersem. Jedna z nich pełni funkcję oficjalną i zawiera symbole emitenta, a druga jest uzupełnieniem z motywami graficznymi, nominałem lub okolicznościami wybicia. Ta zasada dotyczy także przedmiotów liturgicznych, sztandarów, orderów i rycin.

Awers to strona oficjalna, która zawiera podstawę prawną wybicia monety – w polskich monetach jest to strona z orłem i napisem RZECZPOSPOLITA POLSKA.

Jak rozpoznać przednią stronę monety?

Najszybszy sposób to sprawdzenie, która strona zawiera niezmienne symbole emitenta. Oficjalna strona powtarza te same elementy w całej serii monet, a druga strona może zmieniać wygląd nawet w obrębie jednego nominału.

Typowe elementy awersu

Do najczęściej spotykanych elementów awersu należą:

• portret panującego,
• imię panującego,
• herb państwa lub godło,
• nazwa państwa,
• początek legendy,
• rok wybicia i znak menniczy.

Nie wszystkie z tych elementów muszą występować równocześnie. Wystarczy, że po jednej stronie widnieje symbol emitenta lub nazwa państwa, aby to ona pełniła funkcję strony oficjalnej.

Polskie monety i inne przykłady

W polskich monetach stronę oficjalną rozpoznaje się przede wszystkim po orle ustalonym dla godła Rzeczypospolitej Polskiej. Pod orłem umieszcza się oznaczenie roku emisji, a w otoku napis RZECZPOSPOLITA POLSKA. Takie zasady podaje również Narodowy Bank Polski.

Na dawnych monetach monarchii strona z portretem panującego i jego imieniem pełniła funkcję oficjalną. Zdarzało się także, że decydował herb państwa albo początek legendy, czyli pierwszy fragment napisu otaczającego wzór.

Dla szybkiej orientacji można zapamiętać, że podczas rzucania monetą pytanie orzeł czy reszka? w polskich monetach zwykle dotyczy właśnie oficjalnej i drugiej strony. Orzeł znajduje się na stronie oficjalnej, a reszka to potoczne określenie rewersu.

Czym różni się awers od rewersu?

Oficjalna strona zawiera podstawę prawną wybicia, dlatego umieszcza się na niej niezmienne znaki władzy lub państwa. Druga strona jest bardziej swobodna graficznie i zwykle zawiera nominał, sceny historyczne, postacie mitologiczne lub zwierzęta.

Wiele osób myli te pojęcia, bo stronę z nominałem uznaje błędnie za ważniejszą. W polskiej numizmatyce druga strona to rewers, nawet jeśli nominał jest na niej bardzo widoczny. Strona z orłem pozostaje oficjalna i ważniejsza.

Pytanie orzeł czy reszka? bierze się stąd, że orzeł na wielu monetach leży po oficjalnej stronie. Reszka pochodzi z języka rosyjskiego i w praktyce oznacza rewers.

Jak wygląda podział stron w monetach euro?

Monety euro mają specyficzną budowę, bo jedna strona jest wspólna dla wszystkich krajów strefy euro, a druga należy do państwa emisji.

Strona narodowa i strona europejska

Wspólną stronę z nominałem nazywa się stroną europejską. Druga strona, zwana narodową, różni się w zależności od kraju. Zgodnie z zaleceniem Komisji Europejskiej z 29 września 2003 r. opublikowanym w Dzienniku Urzędowym UE L nr 264 z 15 października 2003 r. (s. 38–39) stronę narodową uznaje się za oficjalną, a europejską za jej uzupełnienie.

Prawodawstwo Unii Europejskiej oraz Narodowy Bank Polski traktują to tak samo. W praktyce niemieckie monety euro przedstawiają na oficjalnej stronie Bramę Brandenburską, a francuskie między innymi drzewo życia. To ułatwia rozpoznanie kraju pochodzenia, nawet jeśli nominał jest identyczny.

Monety bulionowe i kolekcjonerskie

Monety bulionowe i kolekcjonerskie mają wyraźnie rozdzielone funkcje stron. Na oficjalnej stronie standardowo umieszcza się symbol emitenta, nazwę państwa i rok wybicia. Druga strona może natomiast zawierać próbę złota, masę kruszcu lub rozbudowane motywy okolicznościowe.

W polskich monetach kolekcjonerskich Narodowy Bank Polski zwykle pozostawia spójny wizerunek orła. Dzięki temu oficjalna strona jest zawsze czytelna, a druga strona daje projektantom większą swobodę artystyczną.

Jakie inne elementy monety warto znać?

Oprócz dwóch głównych stron każda moneta ma także bok, krawędź, otok, pole i legendę. Te elementy pomagają w identyfikacji, a niektóre z nich mają znaczenie praktyczne dla osób słabowidzących lub niewidomych.

Rant, krawędź i otok

Bok monety bywa gładki, ząbkowany albo moletowany, a w polskich złotówkach może być na przemian gładki i ząbkowany. Na monetach o nominale 50 zł z serii Skarby Stanisława Augusta rant zawiera napis. Krawędź oddziela go od stron, a otok to linia biegnąca wzdłuż krawędzi, która chroni wzór przed wytarciem.

Pole, egzerga i legenda

Środkowa część monety to pole, które można dzielić na część lewą i prawą. Egzerga jest dolną częścią pola oddzieloną poziomą linią i często mieści daty lub drobne oznaczenia.

Napis na którejś ze stron nazywamy legendą. Znak menniczy wskazuje miejsce wybicia i zwykle pojawia się na oficjalnej stronie, choć w niektórych emisjach może znaleźć się także po drugiej stronie.