Aby sprawdzić autentyczność polskich banknotów, trzeba skontrolować kilka niezależnych zabezpieczeń jednocześnie – dotyk, światło, kąt obserwacji oraz lupa i lampa emitująca ultrafiolet. Poniżej znajdziesz szczegółowe omówienie poszczególnych metod weryfikacji i różnic między nominałami.
Aby mieć pewność co do prawdziwości banknotu, sprawdź co najmniej kilka zabezpieczeń – najlepiej w czterech krokach: dotyk, światło, kąt obserwacji oraz lupa i lampa UV.
Jakie zabezpieczenia wyczuwasz dotykiem?
Emitentem polskich banknotów jest Narodowy Bank Polski, a ich produkcją zajmuje się Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych. Wszystkie banknoty, które pojawiły się w obiegu od połowy lat 70., zaprojektował Andrzej Heidrich. Obecne nominały pochodzą z serii „Władcy polscy”, wprowadzonej w 1995 roku. W kwietniu 2014 r. zmodernizowano banknoty 10, 20, 50 i 100 zł, w lutym 2016 r. nominał 200 zł, a od 10 lutego 2017 r. w obiegu znajduje się banknot 500 zł.
Polskie banknoty nie są idealnie płaskie. Za ich fakturę odpowiada druk stalorytniczy, który daje efekt wypukłości wyczuwalny opuszkami palców. To jedna z technik dostępna jedynie producentom banknotów i ważnych dokumentów państwowych. Staloryt stosuje się w portrecie, godle, cyfrowej wartości nominału, oznaczeniu dla niewidomych oraz w nazwie emitenta.
W dotyku powinny być wyczuwalne te elementy:
- portret władcy na stronie przedniej,
- godło i cyfrowa wartość nominału,
- oznaczenie dla niewidomych w lewym dolnym rogu banknotu,
- napis Narodowy Bank Polski.
Co sprawdzisz pod światło?
Oglądanie banknotu w świetle przechodzącym ujawnia zabezpieczenia ukryte w strukturze papieru. Należą do nich znak wodny, nitka zabezpieczająca oraz recto-verso.
Znak wodny
Znak wodny powstaje w trakcie formowania wstęgi papieru i jest rezultatem różnicy w gęstości masy papierniczej. Nie jest ani nadrukowany, ani wytłoczony, dlatego trudno go podrobić. Na zmodernizowanych banknotach pod światło widać portret władcy oraz cyfrowe oznaczenie nominału.
Nitka zabezpieczająca
W papierze jest umieszczona nitka zabezpieczająca w formie pionowej, ciemnej linii. Widnieją na niej cyfry oznaczające nominał oraz skrót „zł”, również w odbiciu lustrzanym. W całości nitkę można zaobserwować tylko podczas patrzenia na banknot pod światło.
Recto-verso
To zabezpieczenie składa się z elementów graficznych znajdujących się po obu stronach banknotu. W prawym górnym rogu strony przedniej widać niewielkie owalne pole z fragmentem rysunku, a na odwrocie w tym samym miejscu znajduje się taki sam owal z innym fragmentem.
Oglądane pod światło oba fragmenty uzupełniają się, tworząc idealnie spasowaną koronę w owalu. Recto-verso jest nanoszone techniką offsetową, dlatego wymaga dużej precyzji produkcyjnej.
Znak wodny nie jest nadrukowany ani wytłoczony – powstaje w trakcie produkcji wstęgi papieru na skutek różnicy gęstości masy papierniczej.
Jak zmieniają się zabezpieczenia przy przechylaniu?
W zmodernizowanych banknotach wykorzystano farby optycznie zmienne i efekt kątowy. Dzięki tym rozwiązaniom elementy graficzne zmieniają barwę lub widoczność w zależności od kąta obserwacji. Każdy nominał ma nieco inny wariant zabezpieczenia zmiennooptycznego.
| Nominał | Element zmiennooptyczny | Efekt wizualny |
| 10 zł i 20 zł | Opalizujący pas na stronie odwrotnej | W banknocie 10 zł pas jest turkusowy, a w 20 zł liliowy. Podczas poruszania banknotem pas raz jest widoczny, raz niedostrzegalny. |
| 50 zł | Stylizowana litera K | Płynna zmiana koloru z zielonego na niebieski. |
| 100 zł | Rozeta na stronie przedniej | Zmiana koloru ze złotego na zielony. |
| 200 zł | Tarcza herbowa z literą S | Zmiana koloru ze złotego na zielony, a na odwrocie złoty ornament roślinny. |
| 500 zł | Szyszak husarski | Zmiana barwy z zielonej na niebieską, a na odwrocie złoty ornament roślinny. |
Osobnym zabezpieczeniem jest efekt kątowy. Widać go w prawym dolnym rogu przedniej strony każdego nominału. Aby go zaobserwować, unieś banknot na wysokość wzroku i skieruj go równolegle do podłoża, a następnie obróć o 90 stopni w prawo lub w lewo. W banknotach 10 i 20 zł pojawiają się jasne lub ciemne cyfry nominału, w 50 i 100 zł zobaczysz koronę lub cyfry nominału, a w 500 zł z prawej strony portretu króla widać jasne lub ciemne cyfry. Na tarczy herbowej występują naprzemiennie ciemniejsze lub jaśniejsze pola pokrywającej ją szachownicy.
Jak wykorzystać lupę i lampę UV?
Do dokładniejszej kontroli autentyczności przydają się proste narzędzia. Lupa pozwala zobaczyć mikrodruki, a lampa emitująca światło ultrafioletowe ujawnia dodatkowe elementy graficzne, których nie widać gołym okiem.
Mikrodruki
Mikrodruki to napisy wydrukowane bardzo małą, niemal niewidoczną gołym okiem czcionką. Na przedniej i odwrotnej stronie banknotu umieszczono litery RP oraz napis RZECZPOSPOLITA POLSKA. W prawym górnym rogu, w obszarze wokół cyfry przedstawiającej nominał, można zaobserwować litery RP.
Mikroteksty znajdują się również na dole i na górze banknotu w jego środkowej części. W tych miejscach za pomocą lupy można odczytać napis NARODOWY BANK POLSKI.
Elementy w świetle ultrafioletowym
Lampka emitująca światło ultrafioletowe pomaga sprawdzić, czy dokument posiada dodatkowe elementy graficzne widoczne tylko w świetle UV. Elementy świecące to między innymi kwadrat z wartością nominalną banknotu i numeracja umieszczona po prawej stronie portretu władcy.
Na przedniej stronie banknotu 500 zł, po lewej stronie portretu króla, w świetle ultrafioletowym widać kwadrat z cyfrowym oznaczeniem nominału „500” i skrótem „ZŁ”. Na odwrotnej stronie widoczne są wybrane elementy szaty graficznej.
Co warto wiedzieć o banknocie 500 zł?
Banknot o nominale 500 zł ma wymiary 150 mm x 75 mm. Na stronie przedniej przedstawia portret króla Jana III Sobieskiego. Strona odwrotna prezentuje pałac w Wilanowie oraz wizerunek orła w koronie z herbem rodowym Jana III Sobieskiego.
Podczas weryfikacji tego nominału zwróć uwagę na szyszak husarski umieszczony z prawej strony portretu króla. Wraz ze zmianą kąta patrzenia zmienia on płynnie barwę z zielonej na niebieską. Na stronie odwrotnej, pod nominałem 500 w prawym górnym rogu, znajduje się ornament roślinny wykonany farbą opalizującą w kolorze złotym.
Jeśli nadal masz wątpliwości co do autentyczności posiadanego banknotu, możesz udać się do najbliższego banku i poprosić o jego sprawdzenie.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Jakie kroki najlepiej wykonać, żeby sprawdzić autentyczność polskiego banknotu?
Najpewniej jest skontrolować kilka zabezpieczeń jednocześnie, najlepiej w czterech etapach: dotyk, oglądanie w świetle przechodzącym, zmiana kąta obserwacji oraz badanie lupą i pod lampą UV.
Co powinienem wyczuć pod palcami na prawdziwym banknocie?
Autentyczny banknot ma miejscami wypukły druk stalorytniczy, wyczuwalny na portrecie, godle, cyfrowej wartości nominału, oznaczeniu dla niewidomych i napisie emitenta.
Jakie zabezpieczenia ujawniają się po przytrzymaniu banknotu pod światłem?
Pod światło widoczne są znak wodny, pionowa nitka zabezpieczająca z nominałem oraz elementy recto‑verso, które obustronnie łączą się w spójny wzór.
Czym jest recto‑verso i jak go rozpoznać?
To para dopasowanych grafik umieszczonych po obu stronach banknotu; oglądane pod światło tworzą idealnie spasowany motyw w małym owalu.
Jak działają zabezpieczenia zmieniające się przy przechylaniu banknotu?
Nowe banknoty mają farby optycznie zmienne i elementy kątowe, które zmieniają kolor lub widoczność w zależności od kąta patrzenia, przy czym każdy nominał ma inny wariant takiego efektu.
Do czego służy lupa i co można dzięki niej zobaczyć?
Lupa umożliwia odczytanie mikrodruków, takich jak skrót RP, napis RZECZPOSPOLITA POLSKA oraz drobne napisy NARODOWY BANK POLSKI umieszczone w centralnej części banknotu.
Jakie elementy ujawni lampa UV i co jest charakterystyczne dla banknotu 500 zł pod światłem UV?
W świetle ultrafioletowym świecą dodatkowe elementy graficzne, np. kwadrat z wartością nominału i numeracja przy portrecie; na 500 zł po lewej stronie portretu widoczny jest w UV kwadrat z „500” i skrótem „ZŁ”.
