Kod waluty – co to jest i jak sprawdzić oznaczenia walut?

Kod waluty to trzyliterowe oznaczenie ustalone w standardzie ISO 4217, na przykład PLN dla polskiego złotego, EUR dla euro i USD dla dolara amerykańskiego. Każdy kod ma również swój numer – dla PLN to 985, a dla euro 978. W artykule wyjaśniamy, gdzie szukać kodów, czym różnią się od symboli graficznych i jak pobrać aktualne dane z API NBP.

Czym jest kod waluty?

Kod waluty to ujednolicone oznaczenie jednostki monetarnej, które pozwala uniknąć pomyłek w międzynarodowych transakcjach. Standard ISO 4217 opracowała Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna. W praktyce stosuje się wersję literową, złożoną z trzech znaków, oraz wersję numeryczną, złożoną z trzech cyfr. Na przykład polski złoty ma kod PLN i numer 985.

W dokumentach bankowych, systemach księgowych i interfejsach finansowych częściej pojawia się kod literowy. Numer bywa używany w komunikatach międzybankowych i niektórych wyciągach. Dla euro kod to EUR i numer 978, natomiast dla dolara amerykańskiego USD i numer 840.

Warto pamiętać, że kod nie zawsze pokrywa się z popularnym skrótem stosowanym w danym kraju. W Polsce w codziennym zapisie używa się skrótu zł, a nie kodu PLN. W przypadku dolara pojawia się także zapis dol., choć na rynku międzynarodowym właściwy jest USD.

Jakie są najpopularniejsze kody i symbole walut?

Symbole graficzne, takie jak $, € czy £, nie są tym samym co trzyliterowe kody ISO. Niektóre waluty mają bardzo podobne lub wręcz identyczne znaki, co bywa mylące. Na przykład jen japoński i juan chiński używają znaku ¥, a kilka krajów posługuje się znakiem $.

Dlatego w systemach wymiany danych, fakturowaniu i tabelach kursów zdecydowanie bezpieczniej jest podawać kod ISO 4217. Poniższa tabela zawiera zestawienie często spotykanych walut wraz z kodem literowym, numerem i symbolem graficznym.

Jak sprawdzić kod waluty za pomocą API NBP?

Serwis api.nbp.pl udostępnia publiczne Web API, które umożliwia klientom HTTP wykonywanie zapytań o kursy walut. Adres bazowy to https://api.nbp.pl/api/. Od 1 sierpnia 2025 r. cała komunikacja z tym API musi odbywać się przez protokół HTTPS, a starszy protokół HTTP do usług API nie jest już wspierany.

Domyślną formą odpowiedzi serwisu jest JSON. Można też włączyć XML na dwa sposoby – przez parametr zapytania ?format lub przez nagłówek HTTP Accept. Odpowiedź może więc zależeć od tego, jak skonfigurujesz klienta HTTP.

Jeśli nie określono formatu, API NBP zwraca dane w formacie JSON. Parametr ?format=json działa tak samo jak nagłówek Accept: application/json, a ?format=xml odpowiada nagłówkowi Accept: application/xml.

Najważniejsze parametry zapytań

W adresach URL stosuje się parametry, które decydują o typie notowań, walucie i zakresie dat:

• {table} – typ tabeli: A, B lub C,
• {code} – trzyliterowy kod waluty w standardzie ISO 4217,
• {topCount} – maksymalna liczność zwracanej serii danych,
• {date}, {startDate}, {endDate} – daty w formacie RRRR-MM-DD zgodnym z ISO 8601.

Pojedyncze zapytanie o dane archiwalne nie może obejmować przedziału dłuższego niż 93 dni. Przy braku danych serwis zwraca 404 Not Found, a przy przekroczeniu limitu zwracanych danych 400 Bad Request – Przekroczony limit.

Przykłady zapytań o kursy

Oto przykładowe adresy, które zwracają dane z tabel kursów i notowań złota:

• https://api.nbp.pl/api/exchangerates/tables/a/ – kompletna bieżąca tabela kursów typu A,
• https://api.nbp.pl/api/exchangerates/rates/a/chf/ – aktualny kurs franka szwajcarskiego z tabeli A,
• https://api.nbp.pl/api/exchangerates/rates/c/usd/today/ – dzisiejszy kurs kupna i sprzedaży dolara z tabeli C,
• https://api.nbp.pl/api/exchangerates/rates/a/gbp/last/10/?format=json – dziesięć ostatnich kursów funta w formacie JSON,
• https://api.nbp.pl/api/cenyzlota/ – aktualne notowania ceny złota.

Kody i numery walut w dokumentach i systemach

W fakturowaniu i integracjach księgowych sam kod waluty może nie wystarczyć. Programy czasem wymagają także poprawnego kursu, zwłaszcza gdy dokument trafia do KSeF. Brak kursu potrafi wywołać komunikat o ujemnym lub zerowym kursie waluty, mimo że kod waluty w dokumencie jest poprawny.

Dlatego w systemach ERP i aplikacjach finansowych warto sprawdzać komplet danych: kod ISO, numer ISO oraz kurs wymiany z konkretnego dnia. Tabela kursów NBP z 12 sierpnia 2026 r. zawiera między innymi kurs średni 1 USD równy 3,7300 oraz 1 EUR równy 4,3033. W ten sposób łatwo zweryfikować, czy faktura w euro została przeliczona po właściwym kursie.

Jak czytać oznaczenia walut w tabelach kursów?

Narodowy Bank Polski publikuje notowania w trzech typach tabel, a każda z nich ma inne zastosowanie. Tabela A obejmuje kursy średnie, tabela B dotyczy walut niewymienialnych, a tabela C zawiera kursy kupna i sprzedaży.

Kursy z tabeli A, B i C

Do przeliczania faktur najczęściej stosuje się kurs średni z tabeli A. W tabeli z 12 sierpnia 2026 r. wybrane kursy średnie wyglądają następująco:

Kurs średni a kurs kupna i sprzedaży

W tabeli C z tego samego dnia kurs kupna i kurs sprzedaży różnią się od kursu średniego. Dla dolara amerykańskiego kurs kupna wynosi 3,6874, a sprzedaży 3,7618. W przypadku euro to odpowiednio 4,2599 i 4,3459. Różnica między tymi wartościami to marża, która ma znaczenie przy transakcjach gotówkowych i bezgotówkowych.

W aplikacjach bankowych i kalkulatorach walut często podaje się właśnie kursy z tabeli C, bo lepiej odzwierciedlają realny koszt przewalutowania. Średni kurs NBP służy głównie celom statystycznym, podatkowym i fakturowym.